Nơi nào có lịch sử, nơi ấy thường tích tụ những di sản quý giá nhưng dễ bị tổn thương. Tại Cảnh Đức Trấn — thủ phủ gốm sứ của Trung Hoa — hàng triệu hiện vật đã được khai quật đang nằm trong kho lưu trữ khổng lồ với tổng số vượt quá 20 triệu món đồ. Những tác phẩm này không chỉ là báu vật mà còn đối mặt với thách thức lớn về độ ẩm, bụi và nguy cơ vỡ nát theo thời gian nếu tiếp tục bảo quản dưới dạng vật lý truyền thống.
Giải pháp kỹ thuật thay vì chờ đợi sự may mắn Để giải quyết bài toán bảo tồn quy mô lớn như vậy, Viện nghiên cứu lò nung Hoàng gia Cảnh Đức Trấn đã triển khai một hệ thống số hóa toàn diện. Thay vì chỉ lưu trữ hình ảnh 2D thông thường, đội ngũ chuyên gia sử dụng công nghệ quét hình dạng và hoa văn độ phân giải cao để tạo ra bản sao kỹ thuật số chi tiết cho từng hiện vật.
Hàng chục nghìn mẫu gốm sứ được chọn lọc từ kho tàng khổng lồ này đã được chuyển thành dữ liệu mã hóa trong một "ngân hàng gene" di sản đặc biệt. Đây không chỉ là cách lưu trữ thông tin mà còn giúp các chuyên gia có thể truy xuất hình dạng gốc của tác phẩm bất kể hiện vật thực tế đang ở trạng thái nào, dù là nguyên vẹn hay vỡ tan tành.
AI hỗ trợ phục chế chính xác từng milimet Việc ghép nối lại những mảnh gốm cổ thường rất khó khăn vì yêu cầu độ khớp về mặt đường cong và kích thước phải tuyệt đối hoàn hảo. Ông Weng Yanjun, Giám đốc Viện nghiên cứu lò nung Hoàng gia Cảnh Đức Trấn, đã chia sẻ rằng mắt người đôi khi không thể ước lượng được khoảng cách giữa các vết vỡ nhỏ li ti một cách chính xác 100%.
Với sự hỗ trợ của dữ liệu số hóa trước đó, trí tuệ nhân tạo (AI) giờ đây đóng vai trò như một công cụ tham chiếu vô tận. Hệ thống tính toán và gợi ý vị trí ghép nối dựa trên hình học thực tế của từng mảnh vỡ, giúp giảm sai sót so với phương pháp phục chế thủ công truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân.
Bài kiểm chứng thành công từ chiếc bình nhà Minh Để minh họa khả năng ứng dụng cụ thể này, các nhà khoa học đã chọn một mẫu vật tiêu biểu là chiếc chum gốm trang trí hình rồng thời triều đại nhà Minh. Tác phẩm từng bị vỡ tan tành và nằm yên trong kho lưu trữ nhiều năm, nhưng giờ đây có thể được ghép nối lại hoàn chỉnh nhờ vào dữ liệu quét trước đó mà không cần phải di chuyển hay xử lý cơ học quá mức lên hiện vật thật.
Hơn 100 mảnh vỡ tưởng chừng đã mất đi "mệnh chủ" riêng biệt nay đều tìm thấy đường về đúng vị trí ban đầu trên chiếc bình cổ kính. Mỗi mảnh gốm nhỏ, vốn từng bị coi là vô giá trị khi nằm rời rạc, giờ có một "danh tính số" riêng để phục vụ nghiên cứu sâu hơn mà không làm ảnh hưởng đến cấu trúc vật lý của tác phẩm gốc.
Mở rộng cơ hội cho cộng đồng khoa học quốc tế Giá trị thực sự của dự án này còn nằm ở khả năng chia sẻ thông tin giữa các chuyên gia trên toàn cầu. Khi kho dữ liệu được mở rộng, bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể truy cập vào nguồn tài nguyên chung để tìm hiểu về kỹ thuật lò nung hoặc cách khắc họa hoa văn thời xưa mà không cần di chuyển đến tận nơi trưng bày.
Bình Luận